بسیاری از افراد تصور میکنند اگر از بهترین محصولات مراقبت از پوست استفاده کنند، حتماً نتیجه مطلوبی خواهند گرفت. اما واقعیت این است که حتی گرانترین سرمها و قویترین لایهبردارها نیز اگر به ترتیب اشتباه استفاده شوند، ممکن است اثربخشی کمتری داشته باشند یا حتی باعث تحریک پوست شوند. به همین دلیل، ترتیب لایهبردارها و سرمها یکی از مهمترین اصول روتین پوستی محسوب میشود؛ اصلی که متخصصان پوست نیز بر رعایت آن تأکید دارند.
در سالهای اخیر مطالعات منتشرشده توسط آکادمی متخصصان پوست آمریکا (AAD) و منابعی مانند Cleveland Clinic و Harvard Health نشان دادهاند که نحوه لایهگذاری محصولات میتواند روی جذب مواد مؤثر، عملکرد ترکیبات فعال و احتمال ایجاد حساسیت تأثیر مستقیم بگذارد. بنابراین اگر میخواهید از روتین مراقبت از پوست خود بهترین نتیجه را بگیرید، بهتر است با قانون علمی لایهگذاری محصولات آشنا شوید.
بیشتر بخوانید: تفاوت اسکراب و ماسک صورت و ترتیب استفاده درست آن ها
چرا ترتیب استفاده از محصولات مراقبت از پوست اهمیت دارد؟
پوست یک سد محافظ طبیعی دارد که اجازه نمیدهد هر مادهای به راحتی وارد لایههای عمقی آن شود. محصولات مراقبتی نیز برای اینکه بتوانند مؤثر باشند باید در زمان مناسب و روی پوست آماده استفاده شوند.
اگر ابتدا محصولی غلیظ مانند یک کرم سنگین استفاده کنید، احتمال دارد مانعی روی پوست ایجاد شود و سرمهای سبکتر نتوانند به خوبی جذب شوند. از طرف دیگر، استفاده نادرست از لایهبردارهای شیمیایی میتواند باعث شود برخی مواد فعال بیش از حد وارد پوست شوند و در نتیجه التهاب، قرمزی یا خشکی ایجاد شود.
به همین دلیل متخصصان توصیه میکنند محصولات از سبکترین بافت به سنگینترین بافت روی پوست قرار بگیرند؛ البته لایهبردارها استثناهایی دارند که باید به آنها توجه کرد.
لایهبردارها قبل از سرم یا بعد از آن؟
پاسخ کوتاه این است که در بیشتر مواقع، لایهبردارهای شیمیایی باید قبل از سرمها استفاده شوند.
اسیدهایی مانند AHA، BHA و PHA سلولهای مرده سطح پوست را جدا میکنند و مسیر جذب سایر ترکیبات را هموارتر میسازند. زمانی که پس از آن از سرمهایی مانند هیالورونیک اسید، نیاسینامید یا پپتیدها استفاده میشود، این ترکیبات معمولاً بهتر جذب پوست خواهند شد.
به همین دلیل، در اغلب روتینهای استاندارد، ترتیب به این شکل است:
پاککننده → لایهبردار → سرم → مرطوبکننده → ضدآفتاب (در روز)
البته این قانون همیشه بدون استثنا نیست و نوع سرم و نوع لایهبردار نیز اهمیت زیادی دارند.
آیا همه سرمها بعد از لایهبردار استفاده میشوند؟
خیر. نوع ماده مؤثر موجود در سرم تعیین میکند که آیا استفاده همزمان با لایهبردار مناسب است یا خیر.
سرمهای آبرسان که حاوی هیالورونیک اسید، پانتنول یا سرامید هستند، معمولاً بعد از لایهبردار بهترین عملکرد را دارند، زیرا به کاهش خشکی و تقویت سد دفاعی پوست کمک میکنند.
نیاسینامید نیز در اغلب افراد پس از لایهبردار قابل استفاده است و حتی میتواند التهاب احتمالی ناشی از اسیدها را کاهش دهد.
اما در مورد سرمهای رتینول یا رتینوئیدها شرایط متفاوت است. ترکیب رتینول با بسیاری از لایهبردارهای اسیدی در یک روتین ممکن است باعث تحریک شدید پوست شود. به همین دلیل متخصصان معمولاً توصیه میکنند این دو در شبهای جداگانه استفاده شوند، بهویژه اگر پوست حساسی دارید.
ویتامین C نیز بسته به نوع فرمولاسیون میتواند داستان متفاوتی داشته باشد. اگر از فرم خالص اسکوربیک اسید استفاده میکنید، معمولاً بهتر است آن را در روتین صبح و لایهبردار را در شب مصرف کنید تا احتمال تحریک کاهش یابد.
بیشتر بخوانید:چرا سرامید ها باید در روتین پوست باشند؟
قانون علمی لایهگذاری محصولات چیست؟
یکی از سادهترین قوانین مراقبت از پوست، استفاده از محصولات بر اساس بافت آنهاست.
محصولات رقیقتر زودتر جذب میشوند و باید زودتر روی پوست قرار بگیرند. هرچه بافت محصول غلیظتر باشد، در مراحل بعدی استفاده میشود.
به همین دلیل ترتیب معمول محصولات به شکل زیر است:
پاککننده، تونر، لایهبردار، سرمهای سبک، سرمهای غلیظتر، کرم دور چشم، مرطوبکننده و در نهایت روغنهای صورت.
در روتین صبح نیز ضدآفتاب همیشه آخرین مرحله است.
این ترتیب باعث میشود هر محصول بتواند بدون ایجاد مانع، وظیفه خود را انجام دهد.
آیا باید بعد از لایهبردار صبر کرد؟
این سؤال سالها محل بحث بوده است.
در گذشته توصیه میشد بعد از استفاده از اسیدهای لایهبردار حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه صبر کنید تا pH پوست تغییر نکند. اما بسیاری از متخصصان امروزی معتقدند که در محصولات مدرن، این فاصله زمانی معمولاً ضروری نیست؛ زیرا فرمولاسیون محصولات برای استفاده پشت سر هم طراحی شده است.
البته اگر پوست بسیار حساسی دارید یا از لایهبردارهای با غلظت بالا استفاده میکنید، چند دقیقه فاصله میتواند احتمال تحریک را کمتر کند.
اشتباهاتی که باعث میشود محصولات اثر کمتری داشته باشند!
گاهی افراد تصور میکنند هرچه تعداد محصولات بیشتر باشد، نتیجه نیز بهتر خواهد بود. در حالی که یکی از رایجترین دلایل آسیب به پوست، استفاده همزمان از ترکیبات ناسازگار است.
ترکیب چند اسید لایهبردار، استفاده همزمان رتینول و AHA، مصرف بیش از حد اسکرابهای فیزیکی یا لایهبرداری روزانه میتواند سد دفاعی پوست را تخریب کند.
همچنین بسیاری از افراد پس از لایهبرداری از مرطوبکننده استفاده نمیکنند؛ در حالی که این مرحله برای بازسازی پوست کاملاً ضروری است.
فراموش کردن ضدآفتاب نیز یکی دیگر از اشتباهات رایج است. بعد از لایهبرداری، پوست نسبت به اشعه UV حساستر میشود و بدون محافظت مناسب، احتمال ایجاد لک و آسیب پوستی افزایش مییابد.
بیشتر بخوانید: معرفی روش های ترمیم سد دفاعی پوست !
آیا نوع پوست روی ترتیب لایهبردارها و سرمها تأثیر دارد؟
بله. اگرچه اصول کلی برای همه افراد تقریباً یکسان است، اما نوع پوست میتواند نحوه استفاده از محصولات را تغییر دهد.
افراد دارای پوست چرب معمولاً تحمل بیشتری نسبت به اسیدهای لایهبردار دارند و میتوانند دفعات بیشتری از آنها استفاده کنند. در مقابل، پوست خشک یا حساس بهتر است دفعات لایهبرداری را کاهش دهد و پس از آن حتماً از سرمهای آبرسان و مرطوبکنندههای ترمیمکننده استفاده کند.
در پوستهای مستعد آکنه نیز استفاده صحیح از BHA قبل از سرمهای کنترلکننده چربی معمولاً نتایج بهتری ایجاد میکند.
بنابراین ترتیب لایهبردارها و سرمها علاوه بر نوع محصول، به شرایط پوست هر فرد نیز وابسته است.
بهترین ترتیب استفاده از محصولات در یک روتین شبانه
اگر بخواهیم یک روتین استاندارد و علمی را در نظر بگیریم، ترتیب زیر برای بیشتر افراد مناسب است:
ابتدا پوست با شوینده ملایم کاملاً تمیز میشود. سپس لایهبردار شیمیایی استفاده میشود تا سلولهای مرده از سطح پوست جدا شوند. بعد از آن نوبت سرم آبرسان یا سرم درمانی متناسب با نیاز پوست است. در پایان نیز مرطوبکننده برای حفظ رطوبت و تقویت سد دفاعی پوست استفاده میشود.
اگر از رتینول استفاده میکنید، بهتر است آن را در شبی جدا از لایهبردارهای اسیدی به کار ببرید؛ مگر اینکه پزشک پوست برنامه دیگری برای شما تجویز کرده باشد.
سخن پایانی
رعایت ترتیب لایهبردارها و سرمها تنها یک توصیه ساده در روتین مراقبت از پوست نیست، بلکه پشتوانه علمی دارد. استفاده صحیح از محصولات باعث میشود مواد مؤثر بهتر جذب شوند، احتمال تحریک پوست کاهش پیدا کند و نتیجهای که از محصولات انتظار دارید سریعتر مشاهده شود.
در بیشتر روتینها، لایهبردارهای شیمیایی قبل از سرمها استفاده میشوند و پس از آن، مرطوبکننده نقش مهمی در حفظ سلامت پوست دارد. البته نوع پوست، غلظت ترکیبات و سازگاری مواد فعال نیز باید در انتخاب ترتیب مناسب در نظر گرفته شوند. اگر از چند محصول درمانی قوی استفاده میکنید یا پوست حساسی دارید، مشورت با متخصص پوست بهترین راه برای طراحی یک روتین ایمن و مؤثر خواهد بود.
