آکنه کیستیک، فراتر از یک جوش ساده است؛ این نوع آکنه، یک مشکل جدی و دردناک است که در عمق پوست شکل میگیرد و میتواند نهتنها ظاهر صورت را تحتتأثیر قرار دهد، بلکه اعتماد به نفس فرد را نیز بهشدت کاهش دهد. برخلاف جوشهای سطحی که معمولاً سریعتر بهبود مییابند، کیستها نیاز به زمان طولانیتری برای درمان دارند و در بسیاری از موارد، اگر بهدرستی مدیریت نشوند، جای زخم و لکههای ماندگار روی پوست باقی میگذارند. اما آکنه کیستیک فقط یک مشکل پوستی نیست؛ این عارضه میتواند نشاندهنده اختلالات هورمونی، استرس یا زمینه ژنتیکی باشد و به همین دلیل، شناخت دقیق علل، علائم و روشهای درمان آن اهمیت ویژهای دارد. در این مقاله، با زبانی ساده و علمی، از تعریف و علائم آکنه کیستیک گرفته تا راهکارهای خانگی و درمانهای پزشکی، همه آنچه برای مقابله با این نوع آکنه نیاز دارید را بررسی خواهیم کرد تا مسیر درمان برای شما روشن و قابلاجرا شود.
آکنه کیستیک چیست؟
آکنه کیستیک، یک مرحلهی پیشرفته و جدی از آکنه است که با ظهور برجستگیهای بزرگ، عمیق و اغلب دردناک زیر پوست مشخص میشود. این نوع آکنه برخلاف جوشهای سطحی و معمولی، در لایههای عمیقتر پوست شکل میگیرد و به همین دلیل به زمان طولانیتری برای بهبود نیاز دارد. علاوه بر درد و التهاب، آکنه کیستیک میتواند با ایجاد اسکار و لکههای پوستی، تأثیر قابل توجهی بر سلامت پوست و اعتماد به نفس فرد داشته باشد.
در آکنههای معمولی، منافذ پوست به دلیل تجمع چربی و سلولهای مرده مسدود میشوند و به مرور جوشهای سرسیاه، سرسفید یا التهابدار ایجاد میشود. اما در آکنه کیستیک، وضعیت از این هم پیچیدهتر است: باکتریها وارد منافذ مسدود شده میشوند و در کنار چربی و سلولهای مرده، در عمق پوست به دام میافتند. پاسخ التهابی شدید پوست، بهخصوص در لایهی درم، منجر به تشکیل کیستهای بزرگ و پر از چرک میشود.
به همین دلیل این نوع آکنه گاهی با نام «آکنه ندولوکیستیک» نیز شناخته میشود، زیرا ترکیبی از ندول (ضایعات سفت و بزرگ) و کیست (ضایعات پر از مایع یا چرک) را شامل میشود.
بیشتر بخوانید: تفاوت آکنه و میلیا
علائم اصلی آکنه کیستیک
آکنه کیستیک معمولاً با چند علامت مشخص و شدید خود را نشان میدهد که در ادامه مهمترین آنها را میخوانید:
1. جوشهای بزرگ و دردناک
یکی از بارزترین نشانههای آکنه کیستیک، وجود جوشهایی است که اندازه بزرگتری نسبت به جوشهای معمولی دارند و اغلب با درد و حساسیت شدید همراه هستند. این جوشها بهصورت عمقی در پوست شکل میگیرند و ممکن است چند روز یا چند هفته باقی بمانند.
2. تودههای زیرپوستی
در بسیاری از موارد، کیستها به سطح پوست نمیرسند و بهصورت تودههای زیرپوستی احساس میشوند. این تودهها ممکن است در ابتدا قابلمشاهده نباشند، اما با گذشت زمان بزرگتر و دردناکتر میشوند.
3. التهاب و تورم قابل توجه
آکنه کیستیک معمولاً با التهاب شدید همراه است؛ بهطوری که ناحیهی مبتلا دچار تورم، قرمزی و حساسیت زیادی میشود. این التهاب گاهی آنقدر شدید است که ناحیهی پوست را متورم و دردناک میکند.
علت جوش کیستی چیست ؟
عوامل متعددی میتوانند احتمال ایجاد آکنه کیستیک را بالا ببرند و منجر به ورود باکتریها به منافذ پوست شوند:
- وراثت: سابقه خانوادگی آکنه، احتمال ابتلا را افزایش میدهد.
- تغییرات هورمونی: نوسانات هورمونی در دورانهای مختلف زندگی (بلوغ، یائسگی، بارداری) نقش دارند.
- اختلالات هورمونی: بیماریهایی نظیر PCOS که بر تعادل هورمونها اثر میگذارند.
- داروها: برخی داروها مانند داروهای ضد بارداری، استروئیدها و لیتیوم میتوانند آکنه را تحریک کنند.
- میکروبهای پوست: عدم تعادل باکتریایی پوست و وجود گونههای التهابزا.
- استرس: افزایش سطح آندروژنها در اثر استرس، به ایجاد آکنه کمک میکند.
گاهی افراد متوجه میشوند که مصرف بیش از حد غذاهای با شاخص گلیسمی بالا (مانند غذاهای شیرین و حاوی شکر) و محصولات لبنی میتواند منجر به تشدید آکنه شود. با این حال، ارتباط دقیق این غذاها با آکنه هنوز نیازمند مطالعات بیشتری برای درک کامل است
عوارض ناشی از جوشهای کیستیک
فشار دادن یا دستکاری جوشهای کیستیک خطر ایجاد اسکار و عفونتهای باکتریایی، مانند سلولیت، را به شدت افزایش میدهد. همچنین، در برخی افراد، پس از بهبودی، ممکن است تغییر رنگ دائمی (مانند لکههای صورتی، بنفش، قرمز، سیاه یا قهوهای) در محل کیست باقی بماند که معمولاً برای کمرنگ شدن به بیش از یک سال زمان نیاز دارد.
علاوه بر این عوارض فیزیکی، آکنه کیستیک شدید و درماننشده میتواند تأثیر منفی بر سلامت روان داشته باشد و منجر به احساس اضطراب و افسردگی ناشی از تأثیر آن بر اعتماد به نفس و تصویر فرد از خود شود.
آکنه کیستیک شدید و درمان نشده میتونه روی خلق و خو تاثیر منفی بذاره. این به خاطر اینه که ممکنه باعث بشه احساس بدی نسبت به ظاهر خودت داشته باشی و این میتونه منجر به اضطراب یا افسردگی بشه
درمان خانگی جوشهای کیستی صورت
آکنه کیستیک نتیجهی انسداد منافذ پوست، التهاب و تجمع باکتریهاست. برای کاهش تورم و تسریع بهبود، تمیز نگه داشتن پوست و کاهش التهاب ضروری است. آکادمی پوست آمریکا (AAD) مراحل زیر را برای درمان خانگی این نوع آکنه توصیه میکند:
- شستن صورت: روزانه دو بار و هر بار که عرق میکنید، صورت را با شویندهای ملایم و بدون الکل همچون ژل شستشوی کنترل چربی کلین بیوتی بشویید.
- استفاده از محصولات موضعی: وقتی جوش به سطح پوست نزدیک شد، از محصولات حاوی سالیسیلیک اسید یا آزلائیک اسید استفاده کنید. این مواد به کاهش التهاب و تمیز کردن منافذ کمک میکنند.
- کمپرس گرم: هنگامی که یک نقطهی سفید در مرکز کیست ظاهر شد، یک پارچهی تمیز را در آب گرم خیس کرده و به مدت 10 تا 15 دقیقه روی جوش بگذارید. این کار را 3 تا 4 بار در روز تکرار کنید تا جوش بیشتر خارج شود و تورم کاهش یابد.
این روشها میتوانند درد و تورم را کاهش دهند و بهبود سریعتر جوش را تسهیل کنند. اما بهترین راه، پیشگیری از شکلگیری آکنه کیستیک است، زیرا درمان آن میتواند دشوار و زمانبر باشد.
کارهایی که نباید انجام دهید
در حالی که جوش کیستی در حال بهبود است، از دست زدن یا فشار دادن به آن خودداری کنید. این کار ممکن است محرک باشد، اما میتواند باعث وارد شدن بیشتر باکتریها به پوست، کند شدن بهبود، ایجاد عفونت عمیقتر یا تشکیل جای زخم شود. متخصصان همچنین توصیه میکنند از انجام موارد زیر خودداری کنید :
- از لمس بیمورد صورت خودداری کنید.
- از استفاده از اسکراب یا محصولات پوستی خشن، بهویژه آنهای حاوی الکل، بپرهیزید.
- از برنزه کردن (چه در آفتاب و چه با تختهای برنزه) خودداری کنید.
- از استفاده از خمیردندان یا سایر روشهای خانگی که در اینترنت پیشنهاد میشوند، خودداری نمایید.
علمی اثبات نشده است که بسیاری از راهکارهای خانگی برای درمان آکنه مؤثر باشند. برخی از آنها بیاثر هستند و برخی دیگر میتوانند به پوست آسیب برسانند. بنابراین، بهتر است از منابع معتبر استفاده کنید یا با متخصص پوست مشورت نمایید.
درمان جوش کیستی با روشهای پزشکی
درمان آکنهی کیستی بهطور کامل ممکن است دشوار باشد، اما متخصصان پوست توانایی درمان تقریباً هر موردی را دارند. این درمان معمولاً شامل ترکیبی از داروهای خوراکی و محصولات موضعی است
1.درمانهای موضعی
درمانهای موضعی برای آکنه کیستیک معمولاً شامل موارد زیر است:
- آنتیبیوتیکهای موضعی: این داروها باکتریهای مسئول بروز یا تشدید آکنه را کشته و از افزایش تعداد جوشها جلوگیری میکنند.
- بنزوئیل پراکسید: این ماده با کشتن باکتریها و جلوگیری از مسدود شدن منافذ، به کنترل آکنه کمک میکند.
- رتینوئیدها: مشتقات ویتامین A مانند رتینول، ترتینوئین یا آداپلن که معمولاً در کنار آنتیبیوتیکها یا بنزوئیل پراکسید استفاده میشوند. با این حال، این داروها برای همه مناسب نیستند.
اکثر محصولات موضعی ضدآکنه پوست را نسبت به نور ماوراء بنفش حساستر میکنند. در عین حال، تابش خورشید میتواند آکنه را تشدید کند. بنابراین، در طول درمان، استفاده منظم از ضدآفتاب ضروری است.
2.داروهای سیستمیک
داروهای خوراکی (مصرف شده از طریق دهان) تاثیر گستردهتری در بدن نسبت به داروهای موضعی (استفاده شده روی پوست) دارند. داروهای زیر معمولاً برای درمان آکنه کیستیک تجویز میشوند:
توضیح: داروهای سیستمیک به دلیل ورود به جریان خون، اثرات گستردهتری در سراسر بدن دارند.
سخن پایانی
در نهایت، آکنه کیستیک یک مشکل پوستی جدی است که نیاز به توجه، صبر و انتخاب روش درمانی مناسب دارد. دستکاری و فشار دادن جوشها نهتنها روند بهبودی را کند میکند، بلکه میتواند باعث ایجاد اسکار و عفونتهای عمیقتر شود. اگرچه برخی راهکارهای خانگی میتوانند به کاهش التهاب و درد کمک کنند، اما برای درمان قطعی و جلوگیری از عود مجدد، مراجعه به متخصص پوست و پیگیری درمانهای هدفمند ضروری است. با تشخیص دقیق علت، رعایت اصول مراقبت پوستی و استفاده از روشهای درمانی مناسب، میتوان این نوع آکنه را کنترل کرد و به پوست سالم و بدون جای زخم رسید.
