اگزما، که اغلب به عنوان درماتیت atop یک نیز شناخته میشود، یک بیماری پوستی مزمن و التهابی است که با خارش، قرمزی، خشکی و گاهی اوقات پوسته پوسته شدن پوست مشخص میشود. این بیماری میتواند در هر سنی شروع شود، اما اغلب در دوران کودکی ظاهر میگردد. اگزما یک بیماری مسری نیست، اما می تواند تأثیر قابل توجهی بر کیفیت زندگی فرد مبتلا داشته باشد. در این مقاله، به بررسی علل، علائم، انواع و روش های مدیریت اگزما می پردازیم و در نهایت، به معرفی برخی از لوسیون های مفید برای کنترل علائم این بیماری اشاره خواهیم کرد.
اگزما چیست و چرا رخ می دهد؟
اگزما یک اختلال پیچیده است که در آن سد دفاعی پوست به درستی عمل نمیکند. این نقص باعث میشود پوست در برابر عوامل محرک محیطی، آلرژن ها و رطوبت از دست رفته، آسیب پذیرتر شود. عوامل متعددی در بروز و تشدید اگزما نقش دارند:
۱. عوامل ژنتیکی:
سابقه خانوادگی اگزما، آسم یا آلرژی (تب یونجه) احتمال ابتلا به اگزما را افزایش میدهد. ژنهای خاصی که در عملکرد سد دفاعی پوست نقش دارند، ممکن است در افراد مبتلا به اگزما دچار نقص باشند.
۲. عوامل محیطی:
- آلرژنها: گرده گیاهان، گرد و غبار، شوره حیوانات خانگی و مواد غذایی خاص (مانند لبنیات، تخم مرغ، گندم، سویا و آجیل) می توانند در برخی افراد باعث تشدید اگزما شوند.
- مواد محرک: صابون ها، مواد شوینده، عطرها، مواد شیمیایی قوی، لباس های پشمی یا مصنوعی، و حتی آب و هوای خشک و سرد میتوانند پوست را تحریک کنند.
- عفونتها: عفونت های باکتریایی (مانند استافیلوکوک طلایی)، ویروسی یا قارچی می توانند باعث تشدید اگزما شوند.
۳. سیستم ایمنی:
در افراد مبتلا به اگزما، سیستم ایمنی بیش از حد فعال است و باعث التهاب در پوست میشود. این التهاب منجر به علائم شناخته شده اگزما مانند خارش و قرمزی میگردد.
۴. استرس:
استرس به طور مستقیم باعث اگزما نمیشود، اما می تواند علائم آن را تشدید کند.
بیشتر بخوانید: آیا جوش پیشانی به دلیل بیماری رخ می دهد؟ هشدارهای سلامتی
علائم و نشانه های اگزما
علائم اگزما بسته به شدت و نوع آن متفاوت است، اما رایج ترین نشانه ها عبارتند از:
- خارش شدید: اغلب اولین و آزاردهنده ترین علامت اگزما، که ممکن است در شب بدتر شود.
- قرمزی پوست: ناحیه مبتلا به اگزما قرمز رنگ میشود.
- خشکی و پوستهریزی: پوست در نواحی درگیر، خشک، زبر و پوسته پوسته میشود.
- التهاب و تورم: در موارد شدید، پوست ممکن است ملتهب و متورم شود.
- ترشح مایع و دلمه بستن: در مراحل حاد، ممکن است پوست تاول بزند، مایع از آن ترشح شود و سپس دلمه ببندد.
- ضخیم شدن پوست (لیکنification): در اثر خارش و خاراندن مزمن، پوست ممکن است ضخیم، چرمی و تیرهتر شود.
- تغییر رنگ پوست: پوست در نواحی مبتلا ممکن است تیرهتر یا روشنتر از پوست اطراف شود.
محل بروز اگزما نیز بسته به سن متفاوت است:
- نوزادان: اغلب روی صورت (گونه ها و پیشانی) و پوست سر ظاهر میشود.
- کودکان: معمولاً در چین های آرنج، پشت زانو، گردن، مچ دست و مچ پا دیده میشود.
- بزرگسالان: میتواند در هر ناحیهای از بدن رخ دهد، اما اغلب در چین های آرنج، پشت زانو، دست ها، گردن و صورت شایع است.
انواع رایج اگزما
اگزما طیف وسیعی از بیماری ها را در بر می گیرد. برخی از رایج ترین انواع آن عبارتند از:
۱. درماتیت آتوپیک:
این شایع ترین نوع اگزما است که معمولاً از دوران کودکی شروع میشود و با خارش، قرمزی و خشکی پوست همراه است. اغلب با آسم و آلرژی مرتبط است.
۲. اگزما تماسی:
این نوع اگزما در اثر تماس پوست با مواد محرک یا آلرژی زا ایجاد میشود.
- درماتیت تماسی تحریکی: در اثر تماس با مواد شیمیایی قوی، شوینده ها، یا اصطکاک ایجاد میشود.
- درماتیت تماسی آلرژیک: در اثر واکنش سیستم ایمنی به مادهای که قبلاً با آن تماس داشتهاید (مانند فلزات، عطرها، گیاهان سمی) رخ میدهد.
۳. اگزما دسیدرواتیک:
این نوع اگزما باعث ایجاد تاول های کوچک و خارش دار در کف دستها، انگشتان و کف پاها میشود.
۴. اگزما נוּلار:
به صورت لکههای گرد، پوسته پوسته و خارش دار ظاهر میشود و اغلب در اندامها دیده میشود.
۵. اگزما سبورئیک:
این نوع اگزما باعث ایجاد لکه های قرمز و پوستهدار، به خصوص در نواحی چرب بدن مانند پوست سر (شوره سر)، صورت، قفسه سینه و پشت میشود.
۶. اگزما:
این نوع اگزما در اثر مشکلات گردش خون در قسمت پایین پاها ایجاد میشود و با تورم، قرمزی، خارش و پوستهریزی همراه است.
راهکارهای مدیریتی و درمانی اگزما
هدف اصلی درمان این بیماری پوستی، کنترل خارش، کاهش التهاب و جلوگیری از عود بیماری است. مدیریت اگزما معمولاً شامل ترکیبی از اقدامات زیر است:
۱. مراقبت از پوست:
- استفاده منظم از مرطوب کننده ها: مرطوب کننده ها (لوسیونها، کرمها و پمادها) به حفظ رطوبت پوست، تقویت سد دفاعی و کاهش خشکی و خارش کمک میکنند. بهترین زمان استفاده از آنها بلافاصله پس از حمام است.
- لوسیونهایی که میتوانند مفید باشند:
- ژل فیس واش انواع پوست: اگرچه این محصول بیشتر برای پاکسازی است، اما برخی فرمولاسیونهای ژل فیس واش حاوی ترکیبات آبرسان و تسکین دهنده هستند که میتوانند به نرمی پوست پس از شستشو کمک کنند. اما برای مرطوب سازی عمیق، لوسیونهای تخصصیتر ارجحیت دارند.
- میسلار تونر آبرسان یانسن 3 در 1: این محصول با ترکیبات آبرسان خود میتواند به هیدراته نگه داشتن پوست پس از پاکسازی کمک کرده و ضمن کاهش خشکی، احساس راحتی بیشتری به پوست بدهد.
- کرمهای حاوی سرامید: این کرم ها به بازسازی سد دفاعی پوست کمک کرده و برای پوست های مبتلا به اگزما بسیار مفید هستند.
- حمام کوتاه و با آب ولرم: از حمام طولانی و با آب داغ خودداری کنید، زیرا باعث تشدید خشکی پوست می شود. پس از حمام، پوست را به آرامی با حوله خشک کنید (نه مالش دهید).
- انتخاب شوینده های ملایم: از صابون ها و شوینده های قوی که باعث خشکی پوست میشوند، پرهیز کنید.
۲. اجتناب از محرکها:
شناسایی و پرهیز از عواملی که باعث تشدید اگزما میشوند (مانند برخی پارچه ها، مواد شوینده، عطرها، آلرژنهای غذایی و محیطی) بسیار مهم است.
۳. دارودرمانی:
- کورتیکواستروئیدهای موضعی: این داروها (کرم و پماد) برای کاهش التهاب و خارش تجویز میشوند.
- مهارکنندههای کلسینورین موضعی: این داروها نیز برای کاهش التهاب به کار میروند و به خصوص برای نواحی حساس صورت و پلکها مناسب هستند.
- آنتیهیستامینها: برای کنترل خارش، به خصوص در شب، تجویز میشوند.
- آنتیبیوتیکها: در صورت بروز عفونت باکتریایی، پزشک آنتیبیوتیک تجویز خواهد کرد.
۴. نوردرمانی (فتوتراپی):
در موارد شدیدتر، استفاده از اشعه ماوراء بنفش (UV) تحت نظر پزشک میتواند به کنترل التهاب و خارش کمک کند.
۵. درمانهای سیستمیک:
برای موارد بسیار شدید که به درمان های موضعی پاسخ نمی دهند، داروهای خوراکی یا تزریقی مانند کورتیکواستروئیدها، سرکوب کننده های سیستم ایمنی یا داروهای بیولوژیک تجویز می شوند.
بیشتر بخوانید: مشکلات پوستی ناشی از استخر و راه های پیشگیری از آن
نکات پیشگیرانه و سبک زندگی
علاوه بر درمان های پزشکی، تغییراتی در سبک زندگی می تواند به مدیریت بهتر اگزما کمک کند:
- مدیریت استرس: تکنیک های آرام سازی مانند یوگا، مدیتیشن و تنفس عمیق می توانند در کاهش استرس و در نتیجه کنترل علائم اگزما مؤثر باشند.
- رژیم غذایی سالم: در صورت تشخیص آلرژی غذایی، رعایت رژیم غذایی مناسب ضروری است.
- لباس مناسب: استفاده از لباسهای نخی و گشاد که هوا به خوبی در آنها جریان دارد، به کاهش تحریک پوست کمک میکند.
- کوتاه نگه داشتن ناخنها: به خصوص در کودکان، برای جلوگیری از آسیب به پوست در اثر خاراندن.
سخن پایانی
اگزما یک بیماری پوستی پیچیده است که نیاز به مدیریت طولانیمدت و صبورانه دارد. درک علل و عوامل تشدید کننده، رعایت بهداشت و مراقبت دقیق از پوست، اجتناب از محرکها و استفاده از درمانهای مناسب پزشکی، کلید کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا به اگزما است. لوسیونها و کرمهای مرطوبکننده نقش مهمی در حفظ سلامت پوست و کاهش خشکی ایفا میکنند.
